Temel Sosyal ve Ekonomik Göstergeler

Nüfus: 1,3 milyar (2000) , 1,488 milyar ( 2020 tahmini)

Dil:Çin’de çoğunlukta Putonghua- kuzey Çincesi, Pekin dialekti olarak bilinen, Mandarin ve pek çok yerel dialekt ve dil kullanılmaktadır.

Din: Ülkedeki en önemli dinler Konfüçyanizm, Taoizm ve Budizm’dir. Bunları Müslümanlık ve Hıristiyanlık takip etmektedir. Etnik olarak Çinli olan çoğunluk Budizm, Taoizm ve Hıristiyanlık arasında bölünmüş olup, Müslümanlık daha çok Uygur, Hui, Kazak, Kırgız, Tatar ve Özbek azınlıklar arasında yayılmıştır.
Başkent: Pekin ( Beijing )

Yönetim: Komünist tek parti yönetimi

Yüzölçümü: 9 561 000 km[a1] ² ( %10 tarım alanı, %30 otlak, %15 ormanlık ve bozkır )

Başlıca Şehirleri: Beijing, Chongqing, Shanghai, Chengdu, Harbin, Tianjin, Shijiazhuang.

Komşuları: Doğuda Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti; güneydoğuda Makao; güneyde Laos, Birmanya, Vietnam, Hindistan, Bhutan, Nepal; batıda Pakistan, Afganistan, Tacikistan, Kirgizistan, Kazakistan; kuzeyde Moğolistan Halk Cumhuriyeti ve Rusya Federasyonu. Çin’in toplam kara sınırları uzunluğu 20 000 km’den fazladır.

Deniz Sınırları: Doğuda Doğu Çin Denizi ve güneydoğuda Güney Çin Denizi yer almaktadır. Çin anakarasının toplam sahil uzunluğu 18 000 km’den fazladır.


Kaynak:Economist Intelligence Unit (EIU), Country Report, Şubat 2002

Genel Ekonomik Durum

Giriş

ÇHC 1949 yılından bu yana Çin Komünist Partisi tarafından yönetilmektedir. 7 üyeden oluşan, Başkanlığını ve Genel Sekreterliğini Hu Jintao’nun yaptığı Polit Büro Daimi Komitesi ülkedeki en yüksek yönetim organıdır. Hu Jintao aynı zamanda Devlet Başkanlığı görevini de yürütmektedir.

Bununla birlikte Çin’in 5000 yıla kadar uzanan köklü bir tarihi geçmişi vardır. Çin uygarlığı tarih boyunca gözle görünür bir devamlılık sergilemiştir. Bu bölgede, bir imparator etrafında bilinen en büyük siyasi birleşme M.Ö. 221 yılında Qin Hanedanı imparator Qin Shi Huang Di zamanında gerçekleşmiştir.

Tarih boyunca pek çok birleşme, bölünme ve hanedan çatışmalarına sahne olan Çin’de imparatorluk sistemi 1911’de sona ermiştir. 1911- 1949 dönemini içine alan siyasi güç çatışmaları, Mao Zetung’un 1 Ekim 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ilan etmesi ile son bulmuştur. 1949-1976 döneminde ülkede Mao Zetung’un mutlak siyasi hakimiyeti ekonomik ve sosyal gelişmelerde etkili olmuştur.

Mao 1976 yılında ölmüştür. Bunu izleyen 80’li yıllar boyunca ülkede siyasi tutuculuk devam etse de ekonomik olarak dışa açılma çabaları başlatılmıştır. 1989 yılındaki Tiananmen Meydanı olayları, 1991 yılı sonunda Sovyetler Birliği’nin sona ermesi ve dünya ekonomik konjontüründe güçlenen “serbest piyasa anlayışı” Çin’i kendi bünyesinde bazı reformlar yapmaya zorlamıştır. Bu çerçevede 1992 yılında Çin Komünist Partisi’nin 14. Ulusal Kongresi’nde ülkede “Sosyalist Piyasa Ekonomisi” tesis edilmesi kabul edilmiştir.

Ayrıca 1 Temmuz 1997 tarihindan itibaren Hong Kong’un ÇHC’ye dahil olması ve bu ülke bünyesinde “Özel İdari Bölge” statüsü kazanması Çin’in bölgedeki önemini bir kat daha artırmaktadır.

Bugün Çin, Dünya ekonomik sistemine entegre olmak üzere çaba göstermektedir. GATT/WTO- Dünya Ticaret Örgütü’nün 1947’deki kurucusu ve fikir babalarından biri olan Çin, 1950’de ayrıldığı sisteme 11 Kasım 2001 tarihinde geri dönmüş bulunmaktadır. Çin’nin GATT/WTO sistemine dönmesi hem kendisi hem de uluslararası alanda partnerleri açısından önemli avantajlar doğuracak ülke ekonomisinin daha da güçlenmesine katkıda bulunacaktır.

Özetle, Çin Halk Cumhuriyeti dışa açılma ve piyasa ekonomisine geçiş yönünde önemli ve ihtiyatlı adımlar atmaktadır. Ülkenin 21. yüzyılın en önemli ekonomik güçlerinden biri olacağına kesin bir gözle bakılmaktadır.

Genel Ekonomik Durum

Temel Ekonomik Göstergeler /1998-2002

a: tahmini
Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003

Karşılaştırmalı Ekonomik Göstergeler/ 2000

Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003

Ekonomi Politikası
Çin her ne kadar dünya ekonomik konjontürünü kendine uyarlamaya çalışıp “sosyalist piyasa ekonomisi”ni benimsemiş olsa da devlet sektörü ekonominin temel direği olmayı sürdürmektedir. Ancak Çin ekonomisinin dinamizmi özel, kollektif ve yabancı sermayeli girişimlerden kaynaklanmaktadır.

Çin yabancı sermayeyi çekme konusunda çok başarılı olmuştur. 1990’ların başından itibaren gelişmekte olan ülkelere yapılan yatırımların başında Çin yer almıştır. Yabancı fonların yarısından fazlası Hong Kong kaynaklı olmuştur. İkinci en büyük yatırımcı ülke Tayvandır. Çin’e yapılan yatırımların genel olarak ABD, Kanada, Tayland ve Avustralya’da yaşayan Çin kökenliler tarafından yapıldığı gözlenmektedir Çin hükümeti bundan böyle yabancı yatırımlara ayrıcalıklı muamele yerine ülkenin bu anlamda bir doyuma ulaştığı düşüncesi ile yerli ve yabancı yatırımlara eşit muamele anlamına gelen uluslararası kabul görmüş, “Milli Muamele” ilkesini uygulama yönünde çalışmalara başlamıştır. Halihazırda Shenzhen bölgesinde bu ilke uygulanmaktadır. Bununla birlikte altyapının zayıf olduğu batı ve iç bölgelerde özellikle uzun vadeli projeler için bazı özel teşvikler düşünülmektedir.

Diğer taraftan yetkililerin nihai hedefi olmasına rağmen, Çin para birimi Renminbi henüz tam konvertibl değildir. Mali sistem ve para politikasındaki reform çalışmalarına devam edilmektedir.

Ticaret Politikası: WTO- Dünya Ticaret Örgütü üyeliği öncesi gerçekleşen değişiklikler

Dış Ticaret Kanunu 1995’te yürürlüğe girmiştir. Dış Ticaret, yabancı sermayeli kuruluşlar istisna tutulmak üzere, ticaret planlama mekanizması ilkeleri çerçevesinde Dış Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Bakanlığı ( MOFTEC) tarafından yürütülmektedir. Dış ticaret, ulusal ve bölgesel düzeyde örgütlenmiş Dış Ticaret Şirketleri (FTC) yoluyla gerçekleştirilmektedir. İhracata ilişkin zorunlu planlama kaldırılmakla birlikte bazı ürünler üzerindeki lisans uygulaması devam etmektedir. Ancak ithalatta “plan” yerli üretimi korumak ve döviz rezervini kontrol etmek amacı ile önemini sürdürmektedir.

WTO- Dünya Ticaret Örgütü üyeliği ile birlikte beklenen değişiklikler

Dünya Ticaret Örgütü’nün 11.11.2001 tarihinde Katar’ın Doha kentinde yapılan toplantısında ÇHC’nin üyelik başvurusu oylanarak kabul edildi ve Çin delegasyonu, 11.11.2001 tarihinde WTO üyelik anlaşmasını imzaladı.

ÇHC’nin üyeliği girişini müteakip Tayvan’da ayrı bir gümrük bölgesi olarak Çin ile beraber bir WTO üyesi olarak kabul edildi.

ÇHC’nin WTO’ya kabulünün dünya ticareti açısından önemli etkileri olması beklenmektedir. WTO üyesi ülkeler açısından ele alındığında, ÇHC’nin örgüte girmesi öncelikle Çin pazarının serbestleşmesi neticesinde ortaya çıkacak yeni olanaklar açısında önemlidir. İçlerinde Türkiye’nin de bulunduğu WTO üyesi ülkelerin çoğunun bir çok konuda ÇHC’ne zaten en çok kayrılan ülke prensibini uyguluyor olması, Çin ürünlerinin bu ülke pazarlarına kolay girmesine imkan veriyordu. Ancak sınırlı sayıda ürün grubu için Çin ürünlerine uygulanan kısıtlamalar bulunmaktaydı. Buna karşın ÇHC kendi pazarını yabancı ürün ve hizmetlere karşı yüksek koruma oranları ile korumakta olduğundan, WTO sonrasında beklenen serbestleşmenin öncelikle ÇHC tarafında verilen tavizlerden kaynaklanması beklenmektedir.

Bununla birlikte ÇHC’nin WTO üyeliğinden başlıca beklentisi yabancı sermaye girişinde yaşanması beklenen artıştır. Zira, WTO’ya girişle birlikte yabancı sermaye firmalarının faaliyetlerini sektörel ve coğrafi olarak sınırlandıran bir çok kısıtlama kaldırılacaktır. D iğer yandan, imalat ve hizmetlerde korumacılığın azalmasıyla dışarıdan gelecek rekabet özellikle kısa vadede yerli imalatçı ve hizmet sağlayıcıları olumsuz yönde etkileyecektir.

15 yıl süren üyelik müzakerelerinin tamamlanmasının ardından ortaya çıkan en önemli soru işareti bir çok eyalet, otonom bölge ve merkeze bağlı belediyeden oluşan ÇHC’nin WTO kurallarını ne derece etkin olarak uygulayabileceğidir. Bir çok sektörde, 5 yıllık bir geçiş dönemi öngörülmüş olmasına rağmen, uygulama aşamasında yerel hükümetlerin, özellikle işsizliği önlemek amacıyla bölgesel korumacılığı devam ettirme eğilimine girmesi muhtemel gözükmektedir. Bu nedenle, ÇHC pazarının WTO kuralları çerçevesinde serbestleşmesinin zaman alacağı düşünülmekte olup, bu durum ilk aşamada aşırı beklenti içerisine girmiş olan bir çok batılı firma için hayal kırıklığı yaratacaktır.

ÇHC’nin, WTO’ya giriş anlaşması kapsamında, mal ve hizmetlerde pazara giriş ve fikri mülkiyet hakları gibi konularda vermiş olduğu başlıca tavizler şunlardır;

· WTO üyesi tüm ülkelere eşit muamele sağlanacaktır. Tüm yabancı kişi ve kuruluşlar ticaret hakları açısından eşit olacaktır. Hali hazırdaki uygulamada, yabancı sermayeli kuruluşlar ancak ÇHC’nde ürettikleri ürünlerin iç ve dış ticaretini yapabilmekte olup, sadece iç veya dış ticaret ile iştigal eden yabancı sermayeli firma kurulamamaktadır.

· İç pazar ve ihracat için üretilen ürünler için iki fiyat uygulaması ve diğer ayrımcı uygulamalar kaldırılacaktır.

· Üç yıl içerisinde tüm işletmeler çok kısıtlı sınırlamalar dışında tüm ürünlerin ithalat ve ihracatını ve iç ticaretini yapabilecektir.

· Bazı madenler, tütün, tahıllar ve akaryakıt gibi belirli ürünlerde devlet monopolü devam ederken hali hazırda yabancılara kapalı olan diğer alanlar açılacaktır.

· Fikri mülkiyet hakları açısından Üyeliğe geçiş ile birlikte TRIPS anlaşması uygulanmaya başlanacaktır.

· Üyeliği takip eden ilk 12 yıl içerisinde Çin menşeli ürünlerin WTO üyesi ülkelerden herhangi birinin iç pazarına zarar vermesi veya zarar verme tehlikesi doğurması durumunda özel geçiş dönemi koruma tedbirleri ilgili ülkelerce uygulanabilecektir.

· Gümrük tarifeleri belirli bir takvime göre azaltılacaktır. İndirimlerin büyük bir bölümü, 2004’e kadar, diğerleri ise 2010’a kadar yapılacak olup, tüm tavizlerin tamamlanmasından sonra tarım ürünlerinde ortalama vergi %15’e, sanayi ürünlerinde ise %8,9’a düşecektir.

· Çin tarım ürünlerine ihracat sübvansiyonu vermeyecektir. Diğer sübvansiyonlarda ürün değerinin %8,5’ini geçmeyecektir.

· Tekstil sektöründe 31.12.2004 tarihinde tüm WTO üyesi ülkelerin kotaları kaldırmaları ile beraber Çin’ uygulanan kotalarda kaldırılacak ancak, 2008’e kadar WTO üyesi ülkelerde Çin menşeli ürünlerin zarara neden olması durumunda özel önlemler uygulanabilecektir.

· Hizmet ticaretinde verilen tavizlerin en önemlileri, telekom, bankacılık ve sigortacılık sektörlerindedir.

· Telekom hizmetlerinde, üyeliği takiben yabancı servis sağlayıcı firmalar Çin firmaları ile ortak yatırım yapabileceklerdir. Ancak yabancı hisseleri %25’i geçmeyecektir. Üyeli takiben ilk yıl içerisinde bu oran %35’e çıkartılacak ve servis verilebilecek şehir sayısı arttırılacaktır. 4. yıl içerisinde yabancı sermaye payı %49’ çıkabilecek ve 5. yıl içerisinde servis alanlarını sınırlayan tüm coğrafi sınırlamalar kaldırılacaktır.

· Bankacılık hizmetlerinde, üyeliğin ilk yıllarında yabancı finans kuruluşları müşteri kısıtlaması olmaksızın döviz ile işlem yapabileceklerdir. İkinci yıl içerisin de yabancı kuruluşlar Çin kurumlarına RMB işlemi de yapabileceklerdir. 5. yıl içerisinde yabancı bankalar Çin vatandaşlarına gerek döviz gerekse RMB servisi verebileceklerdir.

· Sigortacılık hizmetlerinde,hayat sigortası dışındaki sigorta çeşitlerinde %51’e varan yabancı hisseli ortaklık kurulabilecektir. Üyelikten iki yıl sonra yabancılar %100 hisseye sahip olabileceklerdir. Yabancı hayat sigortası şirketleri üyeliğe geçiş ile birlikte %50 hisseli ortaklıklar kurabileceklerdir. Büyük finansal riskler, reasürans ve navlun sigortalarında üyelikle birlikte %50 ortaklık kurulabilecek, 3. yıl içerisinde %51, 5. yıl içerisinde %100 yabancı sermaye olabilecektir.

· Turizm, eğlence ve taşımacılık hizmetlerinde üyeliği takip eden 3 ila 5. yıllar içerisinde % 100 yabancı sermayeli firmaların kurulmasına izin verilecektir.

Nüfus
Çin, dünya toplam nüfusunun % 22’sine sahiptir. Ülke nüfusunun 1,2 milyar düzeyinde tutulması için çeşitli politikalar yürütülmektedir. Nitekim nufus azalarak da olsa artmaya devam etmektedir. Ailelerin tek çocuk sahibi olmaları teşvik edilmektedir. Yüksek nüfus, Çin için en büyük sorunlardan birisini teşkil etmenin yanısıra büyük bir ekonomik güç kaynağı olma niteliğindedir. 1990’lı yıllar boyunca yıl bazında yaklaşık yedi milyon kişinin iş gücüne katılacağı öngörülmüştür. Bu kitlenin yarattığı baskının Çin ekonomisi için yüksek büyüme oranlarını önümüzdeki dönemde de zorunlu kılacağı düşünülmektedir. Çin’in gelişme yolunda önündeki en büyük engellerinden birisi bu nüfusun ihtiyaçlarını karşılayacak altyapının olmayışıdır. Bu eksikliğin giderilmesi amacı ile yoğun yatırımlar yapılmaktadır.

Madenler ve Doğal Kaynaklar
Çin, maden ve mineraller yönünden zengin bir ülkedir. Aralarında demir, demir alaşımlı metal cevherleri, fosfat, tungsten, molibden ve titanyumun bulunduğu yaklaşık 17 maden ve mineral türünde dünya lideri konumunda bulunmaktadır. Bu arada Çin, uzay teknolojisi ve elektronik alanında kullanılan bazı ender bulunan madenlerin de artan orandaki üretici ve ihracatçısı durumunda bulunmaktadır. Rusya ve Kanada’dan sonra yüzölçümü en geniş ülke olan Çin Halk Cumhuriyeti, sahip olduğu hidroelektrik güç potansiyeli ve kömür rezervleri açısından da dünya birincisidir. Ancak yer yer karşılaşılan enerji darboğazları ülke ekonomik gelişmesinin en önemli engellerinden biri olarak görülmektedir.

Halihazırda toplam enerji ihtiyacının % 70’i kömürden elde edilmektedir. Çin bir hampetrol ithalatçısı ülkedir. Ülkenin güneyinde bulunan doğal gaz rezervleri henüz işler hale getirilememiştir.

Ekonomik Altyapı
Altyapıda en büyük eksiklik ulaşım ve haberleşmede duyulmaktadır. Çin’de, halihazırdaki ulaşım altyapısının, talebin ancak % 60’ına cevap verebildiği tahmin edilmektedir. Limanlar ve demiryolları talebe cevap verememektedir. Havayolu taşımacılığı, malzeme, ileri teknoloji ve eğitimli personel eksikliği içindedir. 8 ve 9’uncu Beş Yıllık Kalkınma Planlarında yatırım önceliği altyapı yatırımlarına verilmiştir. Enerji yetersizliği diğer önemli bir problem olarak ortaya çıkmaktadır. Son yıllarda yabancı ortaklı sanayi tesisleri de dahil olmak üzere, bilhassa elektrik enerjisi eksikliği nedeniyle, sanayi üretiminde kesintilere neden olmaktadır.

Başlıca Sektörler Tarım ve Hayvancılık
Yüzölçümü 9,561 milyon km² olan Çin’de bu alanın % 10’u ekilebilmektedir. Buralarda pirinç, buğday, jüt, şeker kamışı ve bazı tropikal ürünler üretilmektedir. Büyük bir tarım ülkesi olan Çin, ilk defa 1994 ve 1995 yıllarında önemli miktarlarda hububat -buğday ve pirinç- ithal etmek zorunda kalmıştır. Bu konuda yapılan tahminlerde, 2010 yılında Çin’in ithal etme ihtiyacı göstereceği hububat miktarı kadar, ihraç edilebilecek hububatın dünyada henüz üretilmediği ifade edilmektedir. Uzun vadede Çin’de hububatın yanısıra diğer gıda maddeleri arzında da problemler yaşanması beklenmektedir. Diğer taraftan, Çin’in tarımsal üretiminde kendi kendine yeterliliği hususunda endişeye gerek olmadığı, normal şartlarda hububat ithalatının, toplam tüketiminin % 5’ini geçmeyeceği belirtilmektedir.

Çin’de tarımsal üretim teknikleri gelişmiştir. Özellikle seracılık bütün ülke genelinde oldukça yaygın olup, güney bölgelerinde hububat tarımı yılda iki mahsul alacak şekilde gerçekleştirilmektedir. Ülkede hayvancılık, özellikle balıkçılık yaygındır. Tarımsal üretim tekniklerinde ve tarımda kullanılan makinaların teknolojik seviyelerinde önemli iyileştirmeler sağlanmıştır.

En önemli tarımsal ürünler; hububat, yağlı tohumlar-yer fıstığı,kolza tohumu- pamuk, jüt ve kenevir, şeker kamışı, şeker pancarı, tütün (kuru), çay, meyvalar, domuz, inek, koyun eti, inek sütü, koyun yünü, ipek kozası, küçük ve büyükbaş hayvanlar olarak sayılabilir.

Sanayi
Son yıllarda toplam sanayi çıktısında çok büyük artışlar gözlenmiştir. 1980’li yıllar boyunca sanayideki üretim artışı yıllık ortalama %12.6 olmuştur. Bu üretim öncelikle köy ve kasaba işletmeleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Dolayısı ile yerel tarımsal artık değer düşük teknolojili emek yoğun imalat sanayi yatırımları olarak vücut bulmuştur. 1990’lı yıllarda özellikle 1992’den itibaren aralarında sayısı hızla artan yabancı sermayeli kuruluşların da katkıda bulunduğu önemli ölçüde bir üretim artışı gözlenmektedir.

Çin ekonomisi pek çok sanayi alanında yetkinliğe ulaşmış durumdadır. Modern metalurji, madencilik ve enerji ekipmanları, uçak yapımı, otomobil üretimi, büyük makina parçaları, döküm, uzay sanayi, büyük enerji devreleri, elektronik, iletişim ekipmanları, ölçüm araçları gibi alanlar, son dönemde Çin ekonomisinin faaliyet gösterdiği başlıca alanlar arasında sayılmaktadır. Çin, halen madencilik, enerji santrali, metalurji, akaryakıt, kimyasallar, otomotiv ve gemi yapımı konularında tamamen kendi teknik imkanlarına dayanmaktadır.

Madencilik
Ülkedeki madenlerin %60’ı devlet tarafından işletilmektedir. Özellikle kömür madenlerinin çok kötü koşullarda olduğundan söz edilmektedir. Kömür fiyatlarının çok düşük olması bu alandaki yatırımları özendirmekten uzaktır.

Ülkede Tayvan ve Hong Kong’daki diğer etnik Çin toplulukları kadar olmasa da potansiyel altın tüketim talebi oldukça yüksektir.

İnşaat Sektörü ve 2008 Pekin Olimpiyatları
Kasım 1997 tarihinde Çin İnşaat Bakanı önümüzdeki 5 yıl boyunca Çin’de kentsel kesimde 1,65 milyar metrekare, kırsal kesimde 6,5 milyar metrekare konut, buna ek olarak 2,9 milyar metrekare konut onarımı yapılmasının öngörüldüğünü belirtmiştir.

Her yıl sadece Pekin’de 8 milyon metrekare konut inşa edilmektedir. Bakanlık önümüzdeki 5 ila 7 yıl içinde, ülke çapında yıllık 3 milyar metrekare konut inşa edilmesine ihtiyaç olduğunu bildirmiştir.

Resmi rakamlara göre, 1995-2000 yılları arasında Çin emlak sanayi yıllık ortalama %18 oranında büyümüştür. Bu her yıl, kentlerde ve kırsal kesimde yaklaşık olarak 150 ila 180 milyon metrekarelik yeni apartman inşaatının tamamlandığını göstermektedir. Bu çerçevede 100 milyon metrekare seramik karo ve kiremite ihtiyaç duyulmuştur. İstatistiklere göre eski evlerin iç dekorasyonu için harcanan para 50 milyar Rmb’yi geçmiştir. İnşaat malzemelerine olan talebin giderek büyüdüğü kırsal kesimde bu alanda büyük bir potansiyelin varlığı gözlenmektedir.

Olimpiyatlar vesilesi ile Pekin yerel hükümeti, 180 milyar yuanlık (yaklaşık 22 milyar dolarlık) bir yatırım gerçekleştirecektir. Önümüzdeki 5 yılda Pekin’de 9 milyon metrekare eski ev yenilenecek ve kişi başına yaşama alanı 18 metrekareye çıkacaktır. Pekin Belediye Başkanı Liu Qi Olimpiyatların Pekin’de olmasının sadece Pekin değil ülkenin Batı kesimleri de dahil olmak üzere ülke çapında büyük bir yarar sağlayacağını söylemiştir. Çin ekonomisindeki hızlı büyüme, kentlerde yaşam düzeyinin iyileşmesi, yüksek kalitede enerji hizmetleri ile birlikte ev aletlerine olan talebi de artırmaktadır. Diğer taraftan son dönemde Çin, ev aletleri ve ampul gibi enerji tüketen araçların üretiminde de dünya ölçeğinde ön sıralara gelmektedir.

Çin’in 11 Kasım 2001 tarihinde WTO’ya girişi ile birlikte Çin’deki yatırım ortamı gelişecektir. Uluslararası sermayenin girişi Çin İnşaat Malzemeleri Sektörü’ne mükemmel bir gelişme fırsatı verecektir.

Çin inşaat malzemeleri pazarını yabancı yatırımcılara açılacaktır. Yabancı direkt yatırımlar ya da işletme hakkının devrine sehir içi ulaştırması, çöp işleme, gaz, su, ısıtma arzı gibi alanlarda izin verilecektir. Çin konut inşaatlarının finansmanı alanında yabancı finansman kuruluşları ile işbirliğine girmek istemektedir.

Şu anda yabancılar inşaat sanayi alanında ülkede yatırım yapmaya ve konut inşa ve onarım çalışmalarına katılmaları yönünde Çin’e davet edilmektedir. Çin’deki inşaat faaliyetleri konusunda yetkili kuruluş olan CCPIT, İnşaat Malzemeleri Alt Konseyi, Çin’in bu alandaki ticaret ve yatırımlarının geliştirilmesi ve uluslararası ilişkilerin kurulması yönünde çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kuruluş inşaat malzemeleri ithalat ve ihracatı, yabancı sermaye, teknik işbirliği, diğer ülkelerle ticari ve teknik ilişkilerin geliştirilmesi konusunda hizmet vermektedir.

Ülke istatistikleri bu alanda üretime yönelik olan ve olmayan olarak ikiye ayrılmaktadır. “Üretime yönelik” kabul edilen; altyapı projelerine öncelik verilmektedir.

Diğer taraftan nüfusun önemli bir yüzdesinin şehirlerde yaşayacağı tahmin edilen 2000’li yıllardaki barınma ihtiyacını karşılayabilmek için Çin’in 3 Milyar m² kapalı alan inşa etmesi gerekmektedir. Halihazırda Çin’de, ABD, Japonya, Güney Kore, Almanya, İtalya, İngiltere, Kanada, Avustralya, Danimarka, Malezya, Hong Kong, Tayvan ve Macao’lu müteahhitlik firmaları faaliyette bulunmaktadır.

Dış Ticaret

Dış Ticaret Politikası
Çin ekonomisinin yeniden yapılanma sürecinin bir gereği olarak, 1979 yılından itibaren Çin’de görülmeye başlanan ekonomik reform çalışmaları içinde, mülkiyet sistemi, işletme yönetim ve finansmanı ile dış ticaretin yönetimine ilişkin çeşitli düzenlemeler önemli yer tutmaktadır.

Çin, ticaret politikasını uygularken tarife ve tarife dışı idari uygulamalara yer vermektedir. Tarife dışı uygulamalar, merkezi ve bölgesel düzeydeki devlet kurumları tarafından yürütülmektedir. Çin’de ekonomi yönetiminin temel sorunu kuralların açık olmamasıdır. Genellikle yazılı kuralların varlığı yönünde bir boşluk olduğu belirtilmektedir. Kuralların uygulanma aşamasında ise subjektif yorumlara ve ani değişikliklere maruz kalınabildiği söylenmektedir. Ancak ülkenin GATT/WTO üyeliği ile birlikte ekonomik reformlarının daha da derinleştirilmesi beklenmektedir.

Mal Ticareti
1979 yılından bu yana Çin dünya ihracatı içindeki payını iki katına çıkarmış ayrıca ihracat artış hızı ise dünya ihracat artış hızının üzerinde olmuştur. Çin’in Hong Kong ,Tayvan ve Güney Kore benzeri bir ihracat performansını yakalamaması ve yeni pazarlara açılamaması için bir neden görülmemektedir. Ülke özellikle montaj türü elektronik ürünler, tekstil ve konfeksiyon ihracatında başarılı olmuştur. Eczacılık ürünleri ve geleneksel Çin ilaçları ihracatında da büyük artış görülmektedir.

Özellikle hasadın kötü olduğu yıllarda gıda ithalatının artması beklenmektedir. Benzer bir ithalat artışı petrol ürünleri için de söz konusudur. Zira, yerli üretim artık ihtiyacı karşılamaktan uzak düşmüştür. Çin’in ihracatındaki artışın en dikkate değer sebeplerinden birisi bu ülkenin sahip olduğu geniş çaplı ve ucuz işgücü avantajı olmuştur.

Dış Ticaret- 2001

Başlıca İhracat/2001 (Milyar Us$)

Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003


Başlıca İthalat/2001 (Milyar Us$)

Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003


Ülkeler İtibarıyla İhracat/2001 (Toplamın %’si)

Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003


Ülkeler İtibarıyla İthalat/2001 (Toplamın %’si)

Kaynak EIU, Country Report Haziran 2003


Dış Ticareti Konu Alan Çin Kurumları
Dış ticaret alanındaki yetkili kurumlar, bu konunun uzun dönem planlamalarını da yapan ve Devlet Konseyi’ne bağlı çalışan Devlet Planlama Komisyonu ile Devlet Ekonomik Komisyonu’dur. Diğer etkili kuruluşlar, Özel Ekonomik Bölgeler Bürosu, Devlet İthalat ve İhracat Ürünleri Denetleme İdaresi, Gümrükler Genel İdaresi, Çin Seyahat ve Turizm Bürosu, Çin Uluslararası Ticareti Teşvik Konseyi olarak sayılabilir.

SARS Hastalığının Çin’deki Ekonomik ve Politik Etkileri
2002 yılının Kasım ayında Guandong Eyaletinde görünen SARS hastalığı salgının kontrol altında tutulduğu gerekçesi ile ilk kez 2003 yılının Şubat ayı sonunda Pekin’de resmi olarak ortaya çıkmıştır. Dünya Sağlık Örgütü çalışanlarının ülkede konu ile ilgili inceleme yapmasına Mart ayı sonunda izin verilmiştir. Bu dönemde yabancı kaynaklar, ortaya çıkan SARS hastalarının sayısının resmi görevlilerce, bir süre için, ülkede gizli tutulduğu kanaatindedir.

SARS hastalığı Çin’deki liderlik pozisyonunun Mr. Jiang’dan Mr. Hu’ya geçtiği dönemde ortaya çıkmıştır. Konunun ele alınış biçimi, ve hastalığın kontrol altına alınması ve bunun mevcut propaganda araçları ile duyurulması, iktidara yeni gelenlerin, ülke içindeki durumunu kuvvetlendirecek ve sıradan insanların güvenini kazandıracak bir etki yapmıştır.

Resmi yayın organlarının göre, Çin’in SARS ile ilgili ekonomik stratejisinin altı parçası bulunmaktadır:

- Yeni onaylanmış yatırım projeleri ve yeni tüketim ortamları geliştirilmesi yolu ile iç talebin artırılması,

- SARS’tan etkilenen firma ve kuruluşlara yardım edilmesi

- Yabancı direkt yatırımların ve ihracatın özellikle, mekanik, elektronik ve elektrikli ürünler, yüksek teknoloji ürünleri ve tekstil alanında desteklenmesi

- İşsizlerin, yeni mezunların ve kırsal kesimdekilerin istihdamının desteklenmesi

- Üretim ve ulaştırma engellerinin en aza indirgenmesi.

SARS’ın ekonomik etkileri hastalığın artış eğilimi gösterdiği Mayıs ayından önce görülmeye başlamıştır. Nisan ayı başında yabancı turistler, Dünya Sağlık Örgütü’nün ülkenin güneyine seyahatten kaçınılmasına ilişkin tavsiyesini dikkate almışlardır. Ayrıca hükümetin aldığı önlemlerle birlikte, hastalık kısa dönemde ekonomik aktiviteyi olumsuz yönde etkilemiştir.

Yurt içindeki seyahatin hastalığı yayacağı korkusu ile, 1 Mayıs haftasına denk gelen “Altın Hafta Tatili” kısaltılmıştır. Nisan sonuna doğru Pekin’deki eğlence yerleri, sinemalar, karaoke barları kapatılmıştır. Ayrıca şehirlerde yaşayanlar salgın tehlikesine karşı daha az evlerinden çıkar olmuşlardır. Yerli halk SARS’a karşı önlem almak amacı ile evden çıkma eğilimi göstermişlerdir. 23-25 Nisan tarihleri arasında 7247 ton tuz satın alınmıştır. Bu miktar 45 günlük normal ihtiyacı karşılayacak düzeydedir.

Diğer şehirler bu ölçüde etkilenmemekle birlikte, SARS paniği hastalıktan daha büyük bir hızla yayılmıştır. Shanghai’da Mayıs ayında resmi olarak ortaya çıkan 6 vaka, restoranlarda önemli ölçüde bir talep düşüşüne neden olmuştur. Shanghai’da 21 Nisanda açılan Uluslararası Otomobil ve İmalat Teknolojisi Sergisi, programlanan tarihten 3 gün önce 24 Nisanda kapatılmıştır. Mayıs sonuna kadar hiç bir SARS vakasına rastlanmayan Güneydeki Hainan adasında yerel hükümet tüm disko, sinema, video oyunları dükkanlarını kapatmış, bütün ticari gösteri programları ve sergileri iptal edilmiştir.

Yetkililer, 18-19 Mayıs tarihlerinde gerçekleştirilecek olan Davos Dünya Ekonomik Forumunun Çin versiyonu olan, BO’AO Asya Ekonomik Forumunu ertelemiştir. Çin’in diğer yörelerinde SARS iç ticareti etkilemiştir. Taşıtların ve malların etkilenen alanlardan diğer bölgelere geçişi engellenmiştir.

SARS’ın ülke içindeki ekonomik aktiviteyi etkilemekle birlikte, sonuçlarının kısa vadeli olacağı düşünülmektedir. Hastalığın Mayıs ayından itibaren kontrol altına alındığı düşünülmektedir. Şehirlerdeki özellikle Pekin’deki hayat normale dönmeye başlamıştır. Diğer taraftan toplu taşım riski nedeni ile örneğin bin ek otomobili satışı sayısında 2003 Nisan ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre %64 oranında artış göstermiştir. Ancak özel tüketim, Çin’deki ekonomik büyümenin tetikleyicisi değildir. Çin GSYİH’sındaki büyümenin en önemli etkenleri daima yatırımlar ve dış ticaretteki artış olmuştur. 2002 yılında son yılların en yüksek seviyesine ulaşan bu değerlerin 2003 yılında bir miktar azalması beklenmektedir.

Türkiye ile Ticaret

Genel Değerlendirme

A-DIŞ TİCARETİN GENEL DURUMU TÜRKİYE İLE TİCARET

Türkiye- Çin Halk Cumhuriyeti Dış Ticareti (1000 $)

Kaynak: DTM

İstatistik veriler incelendiğinde, iki ülke arasındaki ticaret hacminde özellikle 1992 yılından itibaren önemli ölçüde artış görülmektedir. İkili ticaret hacmi 1988 yılında 330,5 milyon dolar iken 2000 yılına gelindiğinde 1,4 milyar dolar ile en yüksek seviyesine ulaşmış, 2002 yılında yaklaşık 1.6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

Ancak ticaret hacminde görülen bu olumlu gelişme, ticaret dengesinde 1993 ve 1994 yılları hariç, ülkemiz aleyhine ve sürekli büyüyen bir dış ticaret açığını ifade etmektedir. 2000 yılında iki ülke arasındaki dış ticaret dengesinde ülkemiz aleyhine 1,2 milyar dolar, 2002 yılında ise 1,1 milyar dolarlık ticaret açığı oluşmuştur.

İhracat yönünden incelendiğinde ise; Çin’e olan ihracatımız 1993 yılında 511,9 milyon dolar ile en üst seviyesine ulaşmış, bunu izleyen yıllarda hızla düşmüş bununla birlikte 2002 yılında 239 milyon dolar civarında gerçekleşerek son dönemin en yüksek rakamına ulaşmıştır. Çin’e olan ihracatımızda ürün çeşitliliğinin sağlanmasının ikili ticarette dengeye yaklaşılması açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Ayrıca ülkemizin Çin’e olan ihracatında bir istikrar sağlanamadığı ve ihraç ürünlerimiz için bu ülkede kalıcı bir pazar oluşturulamadığı da anlaşılmaktadır.

Ayrıca Çin’e giden çoğu küçük çaplı iş çevrelerinin temsilcilerinin, ihraç olanaklarını araştırmaktan çok, tekstil ağırlıklı ucuz mal ithal etme eğiliminde oldukları gözlenmektedir. Söz konusu eğilimin etkisi son yıllara ilişkin verilere yansımaktadır.

Son on yıllık dönemde Türkiye’nin Çin’den yaptığı ithalat sürekli artarak 2000 yılında 1,3 milyar dolar ile en yüksek düzeyine ulaşmış, ancak 2002 yılında miktar düşerek 922 milyon dolar ve yine 2002 yılında 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Sonuç olarak ülkemizin Çin ile olan ticarette önemli olabilecek kimi fırsatları yeterince ve bilinçli olarak değerlendiremediği görülmektedir.

B-Dış Ticarette Önem Arz Eden Ürünler (1000$)

İhracat

Kaynak: DTM

İthalat

Kaynak: DTM

İhracatımızda Önem Arz Eden Ürün Grupları- 2002 ($)

Kaynak: DTM

İthalatımızda Önem Arz Eden Ürün Grupları- 2002 ($)

Kaynak: DTM

Anlaşma ve Protokoller
Türkiye ile Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki ticari ilişkiler, 16 Temmuz 1974 tarihinde Pekin’de imzalanan Ticaret Anlaşması çerçevesinde yürütülmektedir. Söz konusu Anlaşmanın 6. Maddesi uyarınca, her yıl toplanması öngörülen Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti Karma Ticaret Komitesi, 1978 ve 1981 yıllarında olmak üzere iki kez toplanmıştır. Adı geçen Komite, 19 Aralık 1981 tarihinde Pekin’de imzalanan Ekonomik, Sınai ve Teknik İşbirliği Anlaşması çerçevesinde kurulan Karma Ekonomik Komite ile birleştirilmiş ve Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti Karma Ekonomik ve Ticari Komitesi adını almıştır. Bu çerçevede 14. Dönem KEK Toplantısı 5 Nisan 2002 tarihinde Ankara’da imzalanmıştır. Ayrıca 4 Nisan 2002 tarihinde Merkezimiz ile CHC Dış Ticaret Geliştirme Kuruluşu-CCPIT arasında bir işbirliği protokolü imzalanmıştır.

İki ülke arasında aşağıdaki Anlaşmalar sonuçlandırılmış bulunmaktadır:

Kaynak: DTM, Anlaşmalar Genel Müdürlüğü, Asya Pasifik Dairesi

İki Ülke Arasında Ticarette Önem Arzeden Konular

Tekstil Müzakereleri


Ülkemiz ile AB arasındaki Gümrük Birliği çerçevesinde, AB’nin tekstil ve konfeksiyon alanında üçüncü ülkelere uygulamakta olduğu kota ve gözetim önlemlerinin Türkiye tarafından da üstlenilmesi sonucunda anılan ülke ile müzakereler başlatılmış olup bu çerçevede Çin menşeli tekstil ürünleri çift taraflı kontrol sistemi kapsamına alınmıştır.

Diğer

WTO üyesi olmayan üçüncü ülkeler menşeli mallara karşı iç piyasanın korunması amacı ile, AB Mevzuatı çerçevesinde uygulanan önlemler gereğince Çin menşeli ayakkabı çeşitleri ve çeşitli mutfak eşyaları kotaya tabi bulunmaktadır. Ayrıca, amonyum klorür, sitrik asit, bazik ve mat boyalar, tetrasiklinler, şenlik ve işaret fişekleri, ayakkabı çeşitleri, cam eşya, çeşitli oyun ve oyuncaklar ve polivinil alkol ithalatı gözetim altında tutulmakta idi.

Gerek tekstil gerekse diğer konularda ülkemiz, Gümrük Birliği ilkeleri doğrultusunda Avrupa Birliğine paralel uygulamalarda bulunmaktadır. Çin’in WTO üyesi olması anılan önlemlerin hemen kaldırılması anlamına gelmemektedir. Söz konusu önlemler 2005 yılına kadar geçerliliğini koruyacak, 2005 yılından sonra ise ihtiyaca göre genişletilebilecektir.

Firmalarımızın Karşılaşmakta Olduğu Sorunlar
İthalat vergi oranlarının yüksekliği, gümrük işlemleri sırasında karşılaşılan objektif olmayan uygulamalar, standartlar konusundaki engellemeler, farklı yerel bölgelerde karşılaşılan farklı uygulama ve onay mekanizmaları Çin’e ihracat yapan bütün dünya ülkelerinin sorunu olduğu ölçüde, Türk ihracatçısının da sorunu olmaya devam etmektedir.

Ayrıca gıda maddelerinin ambalajlarında Çince açıklama bulunması bir zorunluluktur. Bu duruma ilişkin kurallar sık sık değiştirilebilmektedir.

Türkiye ve Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki ticari ilişkilerde Türkiye açısından önem kazanan unsurlar arasında, iki ülke arasındaki coğrafi uzaklık yanında, yeniden yapılanma süreci içinde bulunan Çin ekonomisinin geçirdiği değişimlerin pek çok açıdan oldukça karmaşık bir yapı sergilemesi ve bunların Türkiye’den yeterince izlenememesi özellikle vurgulanmalıdır. Gerek Çin pazarının sahip olduğu altyapı ve müşteri niteliklerinin, gerekse çok açık olmayabilen ve değişim sürecinde bulunan ticaret kural ve uygulamalarının dikkatli bir şekilde izlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede, özellikle Çin’e ihraç edilen ürünlerimizin çeşitlilik kazanması ve Türk ihracatçı ve yatırımcılarının Çin pazarında kalıcı olmak için bu pazarı tanımaya önem vermeleri gerekmektedir.

Henüz dünya ekonomisi ile bütünleşme sürecini tamamlayamamış olan Çin ekonomisi, yabancı tüccar ve yatırımcılar için halen girilmesi çok kolay olmayan bir pazar yapısına sahiptir. Çin pazarına girmek isteyen yabancıların Çin’li partnerler ile işbirliği yapmaları bir zorunluluktur. Zira yabancı firmaların Çin pazarında doğrudan pazarlama ve satış işlemlerinde bulunmalarına bugün için izin verilmemektedir. Dolayısıyla, Türk firmalarının önemli bir sorunu, Çin pazarında temsilcilik açmak ve güvenilir bir Çin’li partner bulmak noktasında ortaya çıkmaktadır.

Öte yandan Çin tarafınca uygulanan dış ticaret mevzuatının yeterince açık olmayışı ve standardizasyonun henüz tüm alanlarda gerçekleştirilememesi önemli bir engel olmayı sürdürmektedir. Tüm bunların yanısıra, Çin pazarında ortaya çıkan rekabet Türk firmaları için zorlayıcı olabilecektir. Halihazırda belli başlı dünya ülkeleri, dev Çin pazarı için yoğun bir rekabet içine girmişlerdir. Çin’in başta gelen dış ticaret ortaklarının incelenmesi, coğrafi uzaklık dezavantajına sahip olan Türk firmalarının daha yoğun çaba harcamaları gerektiğini ortaya koymaktadır.

Fuar ve sergiler
ÇHC düzenli olarak İzmir Enternasyonel Fuarı’na katılmaktadır.

Çin’de düzenlenen fuar ve sergilere katılımın gerek ülkemiz gerekse ülkemiz ihraç ürünlerinin tanımı ve pazar payımızın artırılması açısından büyük önem arzettiği düşünülmektedir.

Ulaştırma ve haberleşme

Türkiye ve Çin arasındaki Hava Ulaştırması Anlaşması gereğince bu ülkeye direkt seferler yapılmaktadır.

Kaynaklar

Economist Intelligence Unit , Country Report, Temmuz 2003

Economist Intelligence Unit , Country Profile 2002- 2003

Dış Ticaret Müşteşarlığı, Anlaşmalar Genel Müdürlüğü

Kullanılan İnternet Adresleri:
http://www.mkaccdb.eu.int

http://www.tradeport.org

http://www.chinadaily.net

“Yukarida yer alan bölüm T.C. Basbakanlik Dis Ticaret Müstesarligi IGEME - Ihracati Gelistirme Etüd Merkezi - tarafindan hazirlanmistir. Güncel bilgiler için http://www.igeme.org.tr adresinden IGEME web sitesini ziyaret edebilirsiniz.”

Konuyla ilgili sorulariniz için: Deniz Çakiroglu, Sube Müdürü Tel: (312) 4172223/221